December 10, 2009

Ствараецца Цэнтр беларускай культуры на Падляшшы

Зьвяз беларускай моладзі ў Польшчы выкупіў пустуючы будынак былой школы ў Шчытах для беларускай справы. Плануецца адрамантаваць гэты мураваны будынак і стварыць у ім Цэнтр адукацыі і прамоцыі беларускай культуры "Шчыты".


Арганізатары зьвяртаюцца з заклікам да ўсіх, якім гэтая ініцыятыва не абыякавая і хто хоча дапамагчы, далучыцца да супрацоўніцтва падчас стварэньня гэтага Цэнтру. Патрэбныя будуць фінансавыя сродкі, будаўнічыя матэрыялы і людзі да працы. Больш інфармацыі можна знайсьці на старонцы Цэнтру ў сеціве www.szczyty.sonca.org, праца над якой яшчэ працягваецца. На ёй плануецца паведамляць аб тым, што ўжо зроблена і што плануецца рабіць у бліжэйшы час.

Для тых, хто б хацеў падтрымаць гэтую карысную для беларусаў ініцыятыву паведамляем нумар банкаўскага рахунку:

Związek Młodzieży Białoruskiej
ul. Lipowa 4 p. 221, 15-427 Białystok
Nr rachunku: 14 1020 1332 0000 1202 0027 1445
Bank PKO BP o/Bielsk Podlaski

Жыве Беларусь!

November 26, 2009

Святая Імша па-беларуску ў Варшаве

Паважаныя Суайчыннікі, дарагія Браты і Сёстры ў Хрысце!

Вельмі сардэчна запрашаем ўсіх, хто хоча славіць БОГА на мове нашых продкаў, усіх, каму не абыякава родная мова і культура, хто любіць і шануе нашу БАЦЬКАЎШЧЫНУ – БЕЛАРУСЬ, на святую Эўхарыстыю 29.11.2009 г. на 15.00 у грэка-каталіцкую царкву Айцоў Бызыліянаў на вуліцу Мiodowa 16 ў Варшаве. Святая Імша будзе адраўлена ў лацінскім абрадзе. Пасля Эўхарыстыі запрашаем на спатканне пры гарбаце.

Прыходзьце і шукайце БОГА, шукайце сваёй тоеснасці, не забывайце пра БАЦЬКАЎШЧЫНУ!

Ад імя беларусаў у Варшаве
А. Сяргей Мацюшонак OFMCap

November 20, 2009

Прэзэнтацыя кнігі "Нацыянальнасьць - Беларус" у Варшаве

18 лістапада ў Варшаве адбылося чарговае мерапрыемства, арганізаванае БНП.

Старшыня Беларускага Гістарычнага Таварыства ў Польшчы прафэсар Алег Латышонак прэзэнтаваў сваю апошнюю кнігу "Нацыянальнасьць - Беларус".

Прадмову да кніга можна прачытаць тут. Часопіс ARCHE пра кнігу



November 18, 2009

Зварот з нагоды ўгодкаў Слуцкага збройнага чыну

Беларусы!

Яны змагаліся за свабоду сваю і Айчыны! Яны не чакалі ні ад каго дапамогі! Яны самыя вырашалі свой лёс! Яны паклалі свае жыцьці за Беларусь, за нас, за цябе!

Восемдзесят дзевяць гадоў таму, 27 лістапада 1920 году, распачаўся Слуцкі Збройны Чын. Нашы продкі выступілі на змаганне за сваю дзяржаву – Беларускую Народную Рэспубліку. У бой рушылі Слуцкі і Грозаўскі палкі Першай Слуцкай Брыгады Стралкоў БНР. Да іх далучыліся беларускія часткі арміі Генtрала Станіслава Булак-Балаховіча, якія раней біліся пад Мазыром - Беластоцкі батальён і Смаленскі полк, а таксама партызанскія атрады «Зялёнага Дуба».

Некалькі тысяч паўстанцаў на працягу месяца давалі адпор бальшавіцкай навале. Апошнія атрады сышлі з поля бітвы толькі ў студзені 1921 году. Партызанскія атрады прадаўжалі змаганьне яшчэ некалькі гадоў.

Свая Рэспубліка нараджалася ў крывавых муках, але наш беларускі родны дух, які тады ажыў, не згасаў. На поле бітвы ў след за случакамі выходзілі наступныя пакаленьні змагароў за Беларусь.

27 лістапада – іхны дзень: Дзень Герояў. Таму ў заклікаем усіх, хто носіць імя беларуса, годна сьвяткаваць гэты Дзень, успамінаць нашых Герояў і штогод ставіць у акне сьвечку. Няхай яе агенчык сігналіць Змагарам, што ў гэтай хаце помняць іх Чын.

Жыве Беларусь!

Алесь Краўцэвіч, Беларускае Гістарычнае Таварыства
Алег Латышонак, Беларускае Гістарычнае Таварыства ў Польшчы
Анатоль Міхнавец, Беларуская Нацыянальная Памяць

November 9, 2009

Відэа з канцэрта Андрэя Мельнікава ў Варшаве







November 8, 2009

Успамінаем Вацлава Юстынавіча Ластоўскага


8 лістапада 1883 году ў засьценку Калесьнікі Глыбоцкага раёну нарадзіўся Вацлаў Ластоўскі, палітык, выдавец, гісторык і літаратар. Цяжка пераацаніць ролю гэтага выбітнага чалавека для Беларусі.

Ён быў сакратаром рэдакцыі газэты “Наша Ніва“, выдаў першую “Кароткую гісторыю Беларусі“, пасьля быў рэдактарам газэты “Гоман“ і часопіса “Крывіч“, пісаў апавяданьні і аповесьці, апублікаваў “Падручны расейска-крыўскі (беларускі) слоўнік“ і фундамэнтальную “Гісторыю беларускай (крыўскай) кнігі», шмат перакладаў. І пры гэтым усім узначальваў урад БНР, за што пры паляках трапіў у турму, працаваў у міністэрстве беларускіх справаў у міжваеннай Літве, у Коўне. Адтуль перабраўся ў Менск, быў дырэктарам беларускага дзяржаўнага музэя. У 1937 годзе савецкія карныя ворганы выслалі Ластоўскага ў Саратаў і там расстралялі. Было яму на той момант 55 гадоў.

Можна толькі ўяўляць, чаго не пасьпеў зрабіць Ластоўскі - чалавек-акадэмія, генэратар ідэяў, надзелены талентам і неверагоднай працавітасьцю.


November 2, 2009

Дзяды ў Кракаве

Учора прыхільнікі Беларускай Нацыянальнай Памяці ў Кракаве наведалі месца пахаваньня беларускага паэта Алеся Гаруна, аўтара славутага верша "Ты, мой брат, каго зваць беларусам..."






November 1, 2009

Сьвяткаваньне Дзядоў у Варшаве

Сёньня на сьвята Дзядоў, калі мы ўзгадваем нашых продкаў, сябры БНП па традыцыі сабралі беларусаў Варшавы, каб ушанаваць магілы славутых землякоў.

Шмат беларускіх дзеячаў знайшлі спачын на варшаўскіх праваслаўных могілках на Волі, таму найперш шлях быў скіраваны туды. Узгадалі ўдзельніка беларускага нацыянальна-вызвольнага руху Янку Жамойціна ды ігумена Мітрафана Будзьку. Запаліўшы зьнічы, беларуская грамада памалілася за ўсіх памерлых праваслаўных беларусаў, пахаваных у Польшчы.

месца пахаваньня Янкі Жамойціна

месца пахаваньня Мітрафана Будзькі
Пазьней беларуская грамада скіравалася на Паванзкоўскія могілкі, дзе пахаваныя многія знакавыя для гісторыі Беларусі асобы, сярод якіх Марыя Ямант, Ян Булгак, Антон Пяткевіч (Адам Плуг), Тадэвуш Даленга-Мастовіч ды іншыя.

месца пахаваньня Яна Булгака
месца пахаваньня Антона Пяткевіча
Напрыканцы ўдзельнікі памаліліся за супакой душаў беларусаў-каталікоў, пахаваных на чужыне.

Без мінулага няма будучыні!

October 30, 2009

Дзяды ў Варшаве

Беларуская Нацыянальная Памяць запрашае усіх беларусаў, якія знаходзяцца ў Польшчы, на дзень памяці продкаў — Дзяды.

У нядзелю, 1 лістапада, сустракаемся а 12й на пляцоўцы каля мэтро Centrum.

Наведаем магілы выбітных беларусаў, якія знайшлі спачын у Варшаве, запалім зьнічы, а гісторыкі распавядуць нам аб гэтых асобах.

Без мінулага няма будучыні! Чакаем вас!

October 27, 2009

Фота з прэзентацыі кнігі С. Дубаўца "Як?" у Варшаве




Фота з канцэрта гурта Re1ikt у Варшаве




October 19, 2009

Сьвіслач 2009

25 кастрычніка ў Сьвіслачы адбудзецца штогадовая акцыя ўшанаваньня паўстанцаў 1863 году.

Пра мерапрыемства, якое ладзяць гарадзенскія грамадзкія актывісты, падрабязьней можна прачытаць тут.

Хто мае магчымасьць прысутнічаць на мерапрыемстве - прыязджайце!

Сябры! Пашырайце інфармацыю пра гэтаю акцыю!

Сустрэчы ў Сollegium Сivitas

17 кастрычніка 2009 году ў Варшаве адбылася вечарына з удзелам беларускага барда Андрэя Мельнікава. Прысутныя пачулі і старыя, добра вядомыя хіты, і новыя песьні. Спадар Мельнікаў цытаваў урыўкі з кніг Зянона Пазьняка "Нацыянальныя каштоўнасьці" і Сяргея Дубаўца "Як?" і адгукаўся на іх сваімі песьнямі, уступаючы ў пэўным сэнсе ў дыялог з сучаснымі беларускімі мысьлярамі.

18 кастрычніка Беларуская Нацыянальная Памяць правяла сустрэчу зь Зянонам Пазьняком. Старшыня КХП-БНФ выступіў перад прысутнай беларускай грамадой з нагоды 21 угодкаў з дня стварэньня аргкамітэту Беларускага Народнага Фронту. Сустрэча доўжылася амаль тры гадзіны, пад час якіх сп. Пазьняк закрануў многія праблемы беларускай рэчаіснасьці, адказаў на пытаньні прысутных. Усе жадаючыя маглі набыць кніжкі яго аўтарства.

October 15, 2009

Сябры БНП падтрымоўваюць нашых спартоўцаў у Лёндане


14 кастрычніка ў Лёндане на сусьветна вядомым стадыёне Ўэмблі (Wembley) адбыўся футбольны матч паміж зборнымі Ангельшчыны і Беларусі. Гледачоў на матчы было 79897 чалавек. У беларускім сэктары прысутнічала каля 200-230 заўзятараў.

Сябры БНП прывезлі ў Лёндан шмат нацыянальнай атрыбутыкі: сьцягоў, банэраў. На жаль, ангельскія ахоўнікі не дазволілі пранесьці на стадыён велізарны 10-мэтровы бел-чырвона-белы сьцяг. Але на матчы можна было ўбачыць некалькі нацыянальных сьцягоў сярэдняга памеру. Быў вывешаны банэр з "Пагоняй" і некалькі банэраў "Дынама-Менск" (клюбнага, бела-блакітнага колеру).

Беларусы, як маглі падтрымоўвалі сваіх, скандуючы: "Верым! Можам! Пераможам!" і "Беларусь - наперад!" Аднак, на вялікі жаль, нашая зборная саступіла зорным ангельцам з лікам 3:0

Але мы верым, - нашыя перамогі наперадзе!






БНП запрашае на сустрэчы

У бліжэйшыя дні ў Варшаве адбудзецца некалькі мерапрыемстваў, якія арганізуе Беларуская Нацыянальная Памяць.

17 кастрычніка запрашаем на канцэрт папулярнага беларускага барда Андрэя Мельнікава. Пачатак а 16.30 аўд. B, Collegium Civitas, XII паверх PKiN.


18 кастрычніка, на ўгодкі стварэньня Беларускага Народнага Фронту - асноўнай незалежніцкай грамадзка-палітычнай сілы ў краіне, - адбудзецца сустрэча з легендарным Зянонам Пазьняком. Пачатак а 17.00 аўд. D, Collegium Civitas, XII паверх PKiN.

October 8, 2009

Успамін айца Яўгена Смаршчка

У пачатку кастрычніка споўнілася 25 год з дня сьмерці выдатнага рэлігійнага і культурна-грамадзкага дзеяча беларускага замежжа Яўгена Смаршчка (Біяграфія).

Грамада Беларускай Нацыянальнай Памяці ў Флямандыі наведала днямі яго магілу пад Антвэрпэнам, каб ушанаваць памяць гэтага выдатнага беларуса.

Месца пахаваньня айца Яўгена Смаршчка

September 9, 2009

Фота з акцыі ў Варшаве з нагоды Аршанскай перамогі 1514 году

шэсьце на Дзень беларускай вайсковай славы

Беларусы Варшавы адзначылі Дзень беларускай вайсковай славы

Крыніца: Эўрарадыё

8 верасьня беларусы Варшавы адзначылі Дзень Беларускай Вайсковай Славы традыцыйным шэсьцем ад помнікa генерала дэ Голя да памятнай шыльды беларускаму генералу Станіславу Булак-Балаховічу.


Арганізатарам акцыі стала таварыства "Беларуская Нацыянальная Памяць", у мерапрыемстве прынялі актыўны ўдзел стыпендысты праграмы Кастуся Каліноўскага, што распачынаюць у гэтым годзе вучобу ў польскіх ВНУ.


Каля шыльды Балаховіча прысутныя ўшанавалі памяць усіх беларускіх ваяроў, што пад бел-чырвона-белым сцягам, як і ў 1514 годзе, змагаліся за незалежнасць Бацькаўшчыны.


September 3, 2009

Шэсьце ў Варшаве на Дзень беларускай вайсковай славы


8 верасьня 2009 году адбудзецца шэсьце ў гонар беларускай Перамогі ў бітве пад Воршай, якое арганізуе варшаўская грамада Беларускай Нацыянальнай Памяці.

Пачатак а 17 гадзіне каля помніка Дэ Голю.

Прыходзьце сьвяткаваць Дзень беларускай вайсковай славы з нацыянальнай сымболікай!

Жыве Беларусь!

Успамін Марыські


3 верасьня ў Варшаве сябры Беларускай Нацыянальнай Памяці наведалі магілу Марыі Ямант. Каханая Кастуся Каліноўскага спачыла 101 год таму на Паванзкоўскіх могілках.

У мінулым годзе БНП адшукала дакладнае месца пахаваньня чарнабровай Марыські. Тады ж высьветлілася дакладная дата сьмерці. Бо пад час вайны могілкі былі моцна зруйнаваныя, згарэлі ўсе архівы, што ўскладняла пошукі.

Зараз беларусы наведваюць магілу Марыі Ямант у дзень сьмерці і на Дзяды, каб аддаць даніну павагі, ускласьці кветкі і запаліць зьнічы памяці.

July 27, 2009

Даклад Натальлі Гардзіенка на V Зьездзе беларусаў сьвету

Сучаснае беларускае замежжа: праблемы і перспектывы

Колькасныя характарыстыкі

Сучаснае беларускае замежжа — разнастайная, але мала вывучаная з’ява. Паводле розных падлікаў, па-за межамі Беларусі пражывае ад 2,5 да 3,5 мільёнаў беларусаў. Сюды ўваходзяць і нашчадкі эканамічнай эміграцыі ХІХ і першай паловы ХХ стст., і эмігранты часоў Другой сусветнай і іх нашчадкі, і жыхары памежных тэрыторый, што ў выніку зменаў дзяржаўных межаў апынуліся адарванымі ад Беларусі, і жыхары былога СССР, якія пасля знікнення агульнай дзяржавы аказаліся на тэрыторыі розных дзяржаў, а таксама эканамічныя эмігранты пачатку 1990-х, нелегальныя эмігранты ды гастарбайтэры.

Разам з тым важна адзначыць тэндэнцыю да скарачэння колькасці беларусаў у розных краінах паводле звестак перапісаў і афіцыйнай статыстыкі. Гэта тлумачыцца не столькі спыненнем эміграцыі з Беларусі, колькі імклівым адыходам “старога” пакалення эміграцыі, тых, хто былі стваральнікамі беларускіх асяродкаў у розных краінах.

Як і ў Беларусі, суайчыннікі ў замежжы маюць розны, але пераважна невысокі ўзровень нацыянальнай свядомасці. Са згаданых 3,5 мільёнаў толькі нязначны адсотак захоўвае нацыянальную самасвядомасць, выяўляючы яе шляхам удзелу ў структурах дыяспар у розных краінах. Лічаныя адсоткі нашчадкаў беларускіх эмігрантаў валодаюць беларускай мовай або хоць бы неяк выказваюць цікавасць да свайго паходжання. Усё гэта ёсць вынікам уздзеяння шэрагу негатыўных фактараў не толькі ўласна на беларускія асяродкі ў замежжы, але і на беларускую гісторыю метраполіі таксама.

Сёння беларускія арганізацыі дзейнічаюць больш чым у 26 краінах свету. Найбуйнейшыя асяродкі знаходзяцца ў Расіі, Украіне, Польшчы, ЗША, Канадзе, Англіі, краінах Балтыі. Гэта таварыствы, суполкі, аб’яднанні, што займаюцца грамадскай, асветнай, культурніцкай, рэлігійнай, іншымі відамі дзейнасці. Колькасць сябраў большасці арганізацый у замежжы звычайна не перавышае 100 асобаў, што таксама сведчыць пра нізкі ўзровень нацыянальнай самасвядомасці беларусаў.


“Пакаленні” дыяспараў

Сёння, па-за феноменам беларускіх памежных тэрыторыяў Польшчы і Літвы, можна вылучыць два пакаленні беларускіх дыяспар, якія знаходзяцца на розных ступенях свайго развіцця.

Першае пакаленне – дыяспары на Захадзе, створаныя пераважна эмігрантамі часоў Другой сусьветнай вайны. Гэта дыяспары ў ЗША, Канадзе, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Бельгіі. Іх стваральнікі вызначаліся выразнай антыкамуністычнай пазіцыяй, а сваю місію бачылі як у захаванні ўласнай нацыянальнай ідэнтычнасці ў іншакультурным асяроддзі, так і ў захаванні несаветызаванай беларускай культуры і рэпрэзентацыі яе ў свеце. У “заходніх” дыяспарах важную ролю адыгрывала рэлігійнае жыццё і рэлігійныя арганізацыі. Часта менавіта яны станавіліся галоўным месцам гуртавання беларусаў, а таму любыя рэлігійныя супярэчнасці балюча адбіваліся на ўсім асяродку. Сёння на Захадзе працягваюць дзейнічаць як прыходы Беларускай аўтакефальнай царквы (ЗША, Канада, Аўстралія), так і парафіі ў юрысдыкцыі канстанцінопальскага патрыярхата, і беларускія грэка-каталіцкія парафіі (у Вялікабрытаніі, Бельгіі).

Асобнае месца сярод заходніх дыяспар займаюць беларусы Аргентыны. Сам феномен дыяспары ў гэтай краіне адносіць да згаданых “заходніх” дыяспараў можна, хутчэй фармальна паводле геаграфічнай прыкметы. Створаныя ў першай палове ХХ ст. (міжваенны перыяд) арганізацыі беларусаў тут вызначаліся прасавецкімі настроямі, а ў часы “халоднай вайны” трапілі пад моцны ўплыў савецкай амбасады ў Аргентыне. Іх удзельнікі, выхадцы з Беларусі, прапагандавалі менавіта саветызаваную беларускую культуру, мелі савецкае грамадзянства і былі моцна русіфікаваныя. Гэтыя арганізацыі захаваліся і да сёння.

Сёння “заходнія” дыяспары знаходзяцца ў сітуацыі змены пакаленняў. І гэты працэс у розных краінах мае сваю спецыфіку. У ЗША часткова да кіравання ў арганізацыях прыходзяць дзеці эмігрантаў, а часткова – “новыя” эмігранты хвалі 1990-х. У Брытаніі пераважна “новыя” эмігранты замяняюць “старых” у арганізацыях, аналагічныя працэсы назіраюцца ў Бельгіі. У Аргентыне змена пакаленняў адбылася за кошт нашчадкаў эмігрантаў. У Аўстраліі наогул амаль не было дзейных механізмаў змены пакаленняў праз адсутнасць актыўнай моладзі. Таму далейшае існаванне беларускіх асяродкаў з багатай гісторыяй у гэтай краіне і на сёння застаецца пад вялікім пытаннем.

Другое пакаленне дыяспараў менш аднастайнае і атрымала свой пачатак на мяжы 1980-1990-х. Па-першае, у гэты час актывізавалася эміграцыя з Беларусі, частка прадстаўнікоў якой далучылася да беларускіх асяродкаў на Захадзе, іншыя – пачалі ствараць новыя структуры. Так цягам 1990-х паўсталі беларускія арганізацыі ў Чэхіі, Швецыі, Ізраілі і інш. Па-другое, у перыяд распаду Савецкага Саюзу шмат беларусаў апынуліся ў сітуацыі “эміграцыі мімаволі”, калі з катэгорыі людзей “савецкіх” – жыхароў адзінай дзяржавы – яны ператварыліся ў грамадзян розных краін. У выніку, на падставе ўсведамлення наяўнасці агульнай радзімы Беларусі, супольнай пра яе памяці і жадання захоўваць сувязь з Бацькаўшчынай і сваю нацыянальную адметнасць беларусы постсавецкай прасторы сталі ствараць свае нацыянальныя асяродкі. Хутчэй гэты працэс пайшоў у краінах Балтыі, дзе беларускія арганізацыі аформіліся ўжо на мяжы 1980-1990-х. Так, цягам 20 гадоў дзейнічаюць Таварыства беларускай культуры “Світанак” у Латвіі, Беларуска-эстонскае згуртаванне, Таварыства беларускай культуры ў Літве.

Пазней пачалося афармленне беларускіх асяродкаў у Расіі, Украіне, Казахстане, Малдове ды іншых постсавецкіх краінах. Адметнасцю апошніх стала тое, што часам стварэнне беларускіх арганізацый тут ініцыявалі асобы заслужаныя, што займалі раней высокія пасады ў саюзным кіраўніцтве, мелі досвед арганізатарскай працы. Магчыма гэтым тлумачыцца прагматычная скіраванасць шмат якіх беларускіх арганізацый, асабліва ў Расіі, на наладжванне эфектыўнага эканамічнага супрацоўніцтва з Беларуссю. У выніку, ужо больш як дзесяцігоддзе ідзе актыўная разбудова структур беларускіх дыяспар у краінах былога СССР. Створаны больш за дзясятак нацыянальна-культурных аўтаноміяў беларусаў у Расіі: Нацыянальна-культурная аўтаномія “Беларусы Масквы”, Нацыянальна-культурная аўтаномія “Беларусь” у Рэспубліцы Комі, Нацыянальна-культурная аўтаномія “Беларусы Югры” і г.д., а таксама існуе Федэральная нацыянальна-культурная аўтаномія “Беларусы Расіі”. Апошняя з нацыянальна-культурных аўтаномій была створаная ў 2009 г. у Цвярской вобласці пад назвай “Братэрства”. Агульныя асацыяцыі беларускіх арганізацыяў дзейнічаюць у Малдове, Украіне.

Беларускія арганізацыі ў Расіі, Украіне ды інш. складаюць людзі, для якіх удзел у гэтых структурах стаў своеасаблівым вяртаннем да каранёў. Магчыма менавіта таму такую вялікую вагу сёння маюць разнастайныя фальклорныя і мастацкія калектывы. Сапраўды большасць такіх калектываў дзейнічае на прасторах былога СССР і іх колькасць вылічаецца ўжо сотнямі назваў. Паводле эмацыйнага ўздзеяння такія калектывы, верагодна, з’яўляюцца найбольш дзейсным сродкам рэпрэзентацыі беларусаў у іншакультурным свеце, а таксама выдатным спосабам вяртання саміх беларусаў да нацыянальных традыцый і захавання нацыянальнай ідэнтычнасці.

Адметнасцю дыяспараў на постсавецкай прасторы з’яўляецца іх пераважна больш свецкі характар. Выключэннем могуць быць хіба што паўсталыя у апошняе дзесяцігоддзе беларускія праваслаўныя грамады ва Украіне (у Львове, Луцку, Роўна, Чарнаўцах, Ужгарадзе).


Згаданыя пакаленні дыяспар маюць шэраг грунтоўных адрозненняў, якія тлумачацца наяўнасцю спецыфічнага досведу жыцця ў Беларусі і ў замежжы. Сёння гэтыя пакаленні знаходзяцца на розных стадыях развіцця дыяспар. Так, калі 95 сябраў нацыянальна-культурнай аўтаноміі “Спадчына” горада Цвер можа разглядацца як дасягненне, то і крыху болей за 30 сябраў Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі сведчыць адначасова і пра некаторыя праблемы арганізацыі, але і пра трываласць гэтай структуры з шасцідзесяцігадовай гісторыяй. Сёння складана сказаць, колькі гадоў будуць дзейнічаць беларускія асяродкі на постсавецкай прасторы, што зараз знаходзяцца ў стадыі імклівага развіцця, і якімі лічбамі будзе вызначацца колькасць іх сябраў праз пяцьдзесят гадоў. Таксама цяжка сказаць, якой будзе дзейнасць сённяшніх “старых” дыяспар у той самы час. Гэта будзе залежыць ад уплыву розных фактараў і найбольш ад саміх іх удзельнікаў. Аднак нягледзячы на ўсе адрозненні, абодва пакаленні дыяспараў аб’ядноўвае ўсведамленнем наяўнасці супольнай гісторыі, мовы і культуры і неабходнасці іх захавання для нацыянальнага “выжывання” як у метраполіі, гэтак і ў замежжы.


Палітычны падзел дыяспараў

Іншы падзел паміж беларускімі дыяспарамі праходзіць па лініі стаўлення да сучаснай беларускай улады. Адны арганізацыі ацэньваюць усе яе дзеянні цалкам негатыўна, зважаючы на парушэнні правоў чалавека, адмову ад нацыянальнай сімволікі, тэндэнцыі русіфікацыі. Іншыя асяродкі, часта створаныя з дапамогай афіцыйных прадстаўніцтваў Рэспублікі Беларусь, ставяцца да дзеянняў уладаў менш крытычна.

Але і першыя, і другія сёння аб’яднаныя разуменнем неабходнасці афіцыйнага ўрэгулявання прававога статусу беларусаў замежжа. Пераадолець жа гэты палітычны падзел магчыма толькі пры ўмове сур’ёзных палітычных зменаў унутры краіны.


Новыя тэндэнцыі ў жыцці замежжа

Ужо ў ХХІ ст. у выніку палітычнай эміграцыі з Беларусі ў замежжы сталі з’яўляцца і прынцыпова новыя арганізацыі. Іх стваральнікам выступае пераважна моладзь з актыўнай жыццёвай пазіцыяй, што ў Беларусі займалася грамадскай дзейнасцю. Гэты імпульс да дзейнасці яна спрабуе рэалізоўваць і ў замежжы. Вынікі працы гэтай можна бачыць у выглядзе беларускіх пікетаў Беларуска-Еўрапейскага зьвязу ў Бельгіі, ініцыятывы “Мы памятаем” у Нідэрландах, у выглядзе ініцыятываў Беларускай нацыянальнай памяці ў Польшчы, або дзейнасці беларуска-эстонскай арганізацыі “Новы шлях для Беларусі” і шэрагу іншых структураў. Асобныя суполкі, створаныя палітычна актыўнай моладдзю, аб’ядналіся ў Кангрэс новай дыяспары Еўропы і ЗША. Палітычна актыўная хваля маладой эміграцыі рознымі шляхамі спрабуе рэалізаваць свой патэнцыял уплыву на падзеі ў Беларусі праз уздзеянне на еўрапейскія структуры. Гэтая новая з’ява ў беларускім замежжы патрабуе асабліва пільнай увагі і спецыяльнага вывучэння для ацэнкі яе магчымасцей і перспектыў. З часам стане зразумела, ці гэта ёсць пачатак стварэння новага “пакалення” беларускіх дыяспар, з прынцыпова адрозным досведам жыцця і мэтамі дзейнасці.

Важнай тэндэнцыяй апошніх гадоў стала імкненне да стварэння адзінай інфармацыйнай прасторы беларускага замежжа. Шмат беларускіх арганізацый замежжа сёння маюць свае інтэрнэт-сайты, выдаюць друкаваныя СМІ. Вялікую ролю адыгрывае і інфармацыйная дзейнасць МГА “ЗБС “Бацькаўшчына”, сайт якога, побач з бюлетэнем “Беларусы ў свеце” ператвараецца ў каштоўны інфармацыйны рэсурс пра беларускае замежжа і для яго. Безумоўна, праца ў кірунку стварэння адзінай інфармацыйнай прасторы беларускага замежжа не завершаная. Аднак можна канстатаваць, што ад яе вынікаў будзе шмат у чым залежыць захаванне беларускай прысутнасці ў свеце, пераадоленне асноўных праблем беларускага замежжа.


Асноўныя праблемы беларускіх дыяспар

Да галоўных праблем беларускага замежжа можна аднесці згаданую вышэй змену пакаленняў і звязаны з ёй адыход у нябыт некаторых арганізацый на Захадзе. З аналагічнай праблемай праз некаторы час сутыкнуцца і беларускія асяродкі “новых” дыяспар. Ужо зараз шмат хто з іх удзельнікаў адзначае “паважны” ўзрост большасці сябраў і адсутнасць цікавасці да грамадскага жыцця ў моладзі. У такіх умовах менавіта праца з моладдзю, пошук новых форм дзейнасці, развіццё нацыянальнай адукацыі могуць стаць дзейснымі сродкамі эфектыўнага пераадолення змены пакаленняў і захавання беларускіх арганізацый.

З адзначанай праблемай звязана праблема паступовага заняпаду беларускай адукацыі ў замежжы. Нешматлікія паўнавартасныя беларускія школы дзейнічаюць сёння ў Польшчы, Літве, Латвіі. У шэрагу асяродкаў іншых краін існуюць беларускія суботнія і нядзельныя школкі. Але агульную колькасць беларускіх навучальных устаноў у замежжы нельга назваць дастатковай, пагатоў цягам апошніх дзесяцігоддзяў назіраецца устойлівая тэндэнцыя да іх заняпаду.

І гэтая праблема з шэрагу тых, вырашэнне якіх залежыць ад супольных намаганняў дыяспар і метраполіі. Падрыхтоўка настаўнікаў, выданне адмысловых дапаможнікаў, распрацоўка праграм і г.д. – толькі невялікая частка таго, чым можа метраполія дапамагчы беларускім навучальным установам у замежжы.

Важнай праблемай, якая негатыўна ўплывае сёння на магчымасці ўзаемадзеяння дыяспар і метраполіі з’яўляецца адсутнасць прававой базы і нявызначанасць юрыдычнага статусу беларуса замежжа. Вырашэнне згаданай праблемы дазволіла б у значнай ступені актывізаваць кантакты беларусаў замежжа і метраполіі, у тым ліку і іх эканамічнае і культурнае ўзаемадзеянне.

Сур’ёзнай праблемай з’яўляецца таксама адсутнасць спецыяльнай сістэмы вывучэння беларускага замежжа, яго гісторыі і сучаснасці. З гэтага вынікае немагчымасць эфектыўнага маніторынгу і прагназавання падзей і перспектываў развіцця беларускіх дыяспар, выкарыстання іх патэнцыялу для карысці беларускай нацыі.

Сёння няма афіцыйнай базы звестак ні пра колькасць беларусаў у розных краінах, ні пра арганізацыі беларускага замежжа, ні пра іх выданні. Без стварэння такіх базаў немагчымая праца і над “Энцыклапедыяй беларускага замежжа”, пра неабходнасць выдання якой шмат гаварылася на мінулым З’ездзе. Сёння мусім канстатаваць, што для з’яўлення такой энцыклапедыі няма дастатковых ні матэрыяльных, ні інтэлектуальных рэсурсаў. У іншых краінах стварэннем такіх выданняў займаюцца адмысловыя інстытуты. У Беларусі сёння няма нават аддзела ў структуры Акадэміі навук, які б спецыяльна займаўся праблемамі беларускага замежжа і гуртаваў бы спецыялістаў дыяспаразнаўства.

У выніку, справа вывучэння беларускага замежжа, яго багатай гісторыі і культуры існуе ў выглядзе прыватных ініцыятываў асобных даследчыкаў, што для дзяржавы з такой колькасцю замежных беларусаў і беларускіх дыяспараў з’яўляецца нонсэнсам.


Патэнцыял і перспектывы

Якія перспектывы мае сучаснае беларускае замежжа? Сёння можна сцвярджаць, што дыяспары абодвух пакаленняў валодаюць сур’ёзным патэнцыялам дзейнасці на карысць беларускай нацыі. Так і “старыя” заходнія дыяспары, і новыя моладзевыя структуры намагаліся і намагаюцца уплываць на прыняцце палітычных рашэнняў у дачыненні да Беларусі ў Еўропе і ЗША. Улічваючы, што традыцыі такой палітычнай дзейнасці ў “заходніх” дыяспар налічваюць звыш 50 гадоў, магчымасці іх нельга недаацэньваць.

Новыя беларускія дыяспары, асабліва на постсавецкай прасторы, валодаюць таксама добрым эканамічным патэнцыялам, які сёння не выкарыстоўваецца эфектыўна для патрэбаў беларускай нацыі.

Апроч таго, беларускія асяродкі ў розных краінах выступалі і выступаюць як агенты папулярызацыі беларускай культуры ў свеце з тым, каб зрабіць беларусаў больш блізкімі і зразумелымі іншым народам. Да таго ж у беларускіх дыяспарах не толькі транслюецца культурная спадчына метраполіі, але і ствараюцца свае новыя культурныя каштоўнасці, якія з’яўляюцца неад’емнай часткай культуры беларускай нацыі.

На жаль, на сёння згаданы вялікі патэнцыял беларускага замежжа застаецца пераважна па-за ўвагай метраполіі. Дыяспары застаюцца адарванымі выспамі беларускага жыцця ў свеце сам насам са сваімі праблемамі.

Безумоўна, шмат што ў будучым, як і сёння, будзе залежыць ад пазіцыяў беларускай дзяржавы ў дачыненні да беларусаў замежжа. Аднак можна канстатаваць, што і самі па сабе беларускія дыяспары, прывучаныя дзейнічаць не толькі без падтрымкі метраполіі, але часам і насуперак яе дзеянням, маюць пэўныя механізмы выжывання. Вельмі важна пры гэтым наладжваць і захоўваць сувязі паміж беларускімі асяродкамі розных краінаў, бо пры адсутнасці дзяржаўнай падтрымкі, гэта вельмі важны фактар захавання нацыянальнай ідэнтычнасці беларусаў у замежжы.

July 6, 2009

Памяці Міхася Рагулі

6.08.1914 - 6.07.2002

Урывак з успамінаў Янкі Запрудніка пра Міхася Рагулю:
"Жыцьцё сьвятой памяці Міхася Рагулі, як паказвае час ягоных народзінаў - якраз на самым пачатку Першай сусьветнай вайны - прайшло праз усе віхуры мінулага стагодзьдзя. Сын ведамага палітычнага дзеяча - пасла, а пасьля сэнатара польскага Сойму (1922-1928-х гадоў), вязьня польскіх турмаў - Міхась у раньнім веку мусіў змагацца зь цяжкасьцямі й перашкодамі. Пра пачаткі ягонае біяграфіі можна скласьці некаторае ўражаньне, чытаючы кніжку "Ўспамінаў" Міхасёвага бацькі Васіля Рагулі. Сын выдаў яе ў Нью-Ерку ў 1957-м годзе (перавыданая ў Менску ў 1993 г. ). У прадмове да бацькавых успамінаў Міхась Рагуля выявіў свае патрыятычныя пагляды, асуджаючы каляніяльныя рэжымы ў Беларусі як польскі, гэтак і бальшавіцка-расейскі. Такімі перакананьнямі ён кіраваўся цэлае жыцьцё.

Асьвету давялося здабываць ва ўмовах перасьледу беларускага школьніцтва польскімі ўладамі. Пасьля закрыцьця беларускае гімназіі ў Наваградку Міхасю ўдалося знайсьці магчымасьць працягваць вучобу на інжынера ў варшаўскай ды львоўскай палітэхніках.

У часе нямецкай акупацыі працаваў загадчыкам аддзелу культуры ў Віцебску, дбаў пра выдавецтва, школьніцтва, тэатр. Тады-ж стаўся разам із сваім малодшым сябрам Усеваладам Родзькам ды іншымі аднадумцамі заснавальнікам падпольнай Беларускай Незалежніцкай партыі, мэтай якое было змаганьне за незалежнасьць Беларусі з усякім акупантам, у тым ліку зь немцамі. Міхась Рагуля быў рэдактарам бюлетэняў БНП (усіх выйшла 6 нумароў, зь якіх 2 на Бацькаўшчыне, а рэшта ў Нямеччыне).

Сваю вышэйшую асьвету працягваў у паваеннай Нямеччыне: у Марбургу (дзе ўваходзіў у склад управы Цэнтралі Беларускіх Студэнцкіх Арганізацыяў), а таксама ў Мюнхэне. У мюнхэнскай палітэхніцы атрымаў дыплём інжынера.

Пасьля прыезду ў Злучаныя Штаты ў 1950-м годзе зрабіў выдатную кар'еру ў галіне будаўніцтва фабрычных печаў. Першымі гадамі жыцьця ў Нью-Ёрку браў актыўны ўдзел у беларускай грамадзка-культурнай працы, уваходзіў у склад рэдкалегіі газэты "Беларус".

Быў дбайлівым мужам, бацькам, выдатным спэцыялістам, гарачым патрыётам свае паняволенае Бацькаўшчыны, чалавекам лагоднае натуры й добрых звычак.

Вечная яму памяць."