December 29, 2007

Год памяці завяршыўся ў Курапацкім лесе

Сёньня ва ўрочышчы Курапаты адбылася 12-я мэмарыяльная акцыя, якая завяршыла Год памяці ахвяраў сталінскіх рэпрэсій.

Год памяці з нагоды 70-й гадавіны піку рэпрэсій у Беларусі абвясьціў грамадзкі камітэт для ўшанаваньня памяці ахвяраў сталінізму.

Сёньня а 15-й гадзіне прадстаўнікі грамадзкасьці сабраліся ва ўрочышчы Курапаты. Яны запалілі зьнічы ля курапацкіх крыжоў, справілі малітву.


Сябра грамадзкага камітэту Вячаслаў Сіўчык сказаў:

“Гэта ўжо традыцыйнае мерапрыемства. 29-га кожнага месяца адбываецца ўшанаваньне ахвяр сталінскіх рэпрэсій, наогул, ахвяр усіх бальшавіцкіх рэпрэсій. Ужо са студзеня гэтага года такія акцыі праходзілі ў простым фармаце, людзі прыходзяць, ускладаюць кветкі, запальваюць сьвечкі і зьнічы ля крыжоў, сьпяваюць беларускія песьні, каб ушанаваць проста памяць тых страшных гадоў, тых ахвяраў нашага народа”.

29-е чысло абрана невыпадкова. Менавіта ў ноч з 29 па 30 кастрычніка ў Менску былі расстраляныя 52 прадстаўнікі беларускай інтэлігенцыі. Пра гэта можна даведацца з ўлёткі, прымацаванай да курапацкага каменя.

Вячаслаў Сіўчык сказаў:

“Людзі заўсёды ходзяць. Натуральна, улічваючы нашу вельмі цяжкую сытуацыю, бо ідзе проста інфармацыйная блякада, грамадзтва шмат чаго не даведваецца, што зь ім робіцца. Перабольшваць вынікі нашай працы ня трэба. Але самае галоўнае, што ўшанаваньне памяці ахвяр бальшавіцкіх рэпрэсій адбываецца. І якраз насупраць нас стаяць прадстаўнікі розных сілавых структураў і гэта зноў такі паказвае, што мы правільна робім”.

Каля дзесяці супрацоўнікаў міліцыі прыехалі ў Курапацкі лес і назіралі за акцыяй, вялі відэаздымкі.

Гісторык Ігар Кузьняцоў згадвае, што ўсе звароты грамадзкага камітэту ва ўрадавыя структуры засталіся без адказу. Таму ўсе мэмарыяльныя акцыі цягам году праводзіла толькі грамадзкасьць, без аніякай фінансавай падтрымкі. Паводле спадара Кузьняцова, ніхто з уладных структураў, акрамя супрацоўнікаў міліцыі, на гэтыя акцыя не рэагуе.

“І нягледзячы на тое, што былі неаднаразовыя спробы перашкодзіць, упершыню ў сьнежні ў Курапатах праводзіцца такая акцыя, нягледзячы на маючыя адбыцца навагоднія сьвяты. Гэта сьведчыць, што нам удалося гэты год правесьці. Мы ўшанавалі памяць сваіх суграмадзянаў. Няхай ня ў той колькасьці, у якой мы хацелі, але сюды прыходзілі людзі. Сёньняшняя акцыя ёсьць кульмінацыяй года памяці”.

Паводле спадара Кузьняцова, грамадзкасьць мае намер заснаваць арганізацыйны камітэт па ўвекавечаньні памяці ахвяраў таталітарных рэжымаў, які мае працягнуць працу ў наступным годзе.

“Мы цяпер ня будзем праводзіць мяжу паміж тымі, хто загінуў да вайны і хто загінуў у пэрыяд акупацыі. Гэта ахвяры двух самых крывавых рэжымаў 20 стагодзьдзя. І адна, і другая бяда аднолькавыя для беларускага народу”.

Сярод удзельнікаў акцыі ва ўрочышчы Курапаты моладзевыя актывісты. Сакратар стваранай Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі Дзяніс Садоўскі сказаў:

“Я прыйшоў сюды, бо я хрысьціянін, гэта боль, які кранае мяне асабіста, нават ёсьць крыж, на якім напісана прозьвішча Садоўскі. Гэты боль у маім сэрцы і прыйшоў сюды, каб у гэты дзень памаліцца тут, быць разам з усімі”.

Крыніца

December 26, 2007

Białoruska Pamięć Narodowa

Stowarzyszenie Białoruska Pamięć Narodowa stworzone w styczniu 2007 roku z inicjatywy studentów Programu Konstantego Kalinowskiego.

Celami Związku są:
- wspieranie i pomoc w zachowaniu tożsamości narodowej i historycznej, kultury, tradycji і języka białorusinów, mieszkających w Polsce;
- wspieranie białoruskiej kultury narodowej w Białorusi;
- odrodzenie historycznej pamięci narodu białoruskiego;
- informowanie polskiej społeczności oraz władz państwowych o białorusinach, ich kosztownościach kulturalnych, ich historii і terażniejszym stanie na Białorusi;
- pomoc wzajemna członków organizacji.

Cele Związku są realizowane poprzez:
a) gromadzenie, opracowywanie i rozpowszechnianie informacji na temat białoruskiej historii narodowej, kultury i języka;
b) organizowanie spotkań, konferencji, seminarów, szkoleń, warsztatów;
c) współpracę i wzajemną pomoc Związku i organizacji pozarządowych, partii politycznych, ruchów społecznych oraz wspólnot religijnych i narodowych;
d) wydanie gazet, czasopism i innych materiałów drukowanych;
e) szanowanie pamięci narodowych bohaterów i działaczy;
f) wyszukiwanie і urządzenie pomników і miejsc martyrologii;
g) zakładanie centrum kulturalnych, domów narodowych, organizację kursów języka białoruskiego, historii oraz kultury, szkołek rzemiosł narodowych, centrum informacyjnych i edukacyjnych, bibliotek, muzeum, wykładów, uniwersytetu narodowego zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym RP;
h) organizację święt narodowych, konkursów, wystaw, festów;
k) inne działania sprzyjające rozwojowi statusowych celów Związku.

Działalność społeczna
08.09.2006 Dzień białoruskiej sławy wojskowej w Warszawie
02.11.2006 Dziady – święto uszanowania przodków
26.11.2006 Piligrzymka do kościóła greko-katolickiego w Lublinie
27-28.11.2006 Białoruskie dni w Collegium Civitas
14.01.2007 Urodziny Janki Filistowicza. Spotkanie z jego siostrą Serafimą Filistowicz
04.02.2007 Msza białoruska w kościele dominikanów.
10.03.2007 Msza w języku białoruskim
25.03.2007 Msza białoruska w kościele dominikanów w Dzień Wolności, święto powstania niepodległej Białoruskiej Republiki Narodowej
17.04.2007 Radaunica, święto uszanowania przodków w tradycji prawosławnej
28.04.2007 wycieczka do Węgrowa na wystawę artystów białoruskich (А.Puszkin, A.Maraczkin)
04-05.05.2007 spotkanie z Serafimą Filistowicz w Gdańsku
07.05.2007 Spotkanie z A. Puszkinym w klubie “Miedyk” і prezentacja twórczości artysty
07.05.2008 12.05.2007 Parad Szumana
17.05.2007 Święta msza w jęzuku białoruskim w Sanktuarium Andrzeja Boboli z powodu 350 rocznicy męczeńskiej śmierci świętego
01.06.2007 Konferencja w Koluszkach
09-10.06.2007 Piligrzymka do greko-katalickiego sanktuarium w Kostomłotach
17.06.2007 Msza w kościele dominikanów, spotkanie z P. Rudkowskim і W. Bulgakowym
23.06.2007 uczestniczenie w odsłonieniu pomnika Jankowi Kupałowi w Gdańsku
16.07.2007 spotkanie z A. Puszkinym w klubie “Remont” і prezentacja performensów artysty
08.09.2007 Dzień białoruskiej sławy wojskowej w Warszawie
16.09.2007 Piligrzymka do sanktuarium w Licheniu na uroczystość beatyfikacji Stanisława Papczyńskiego
15.09.2007 uczestniczenie w ekologicznym marszy w Warszawie
19.09.2007 Dzień flagi i herbu. Spotkanie z Mikolajem Aksamitem
25.09.2007 Odwiedziny białoruskiej diaspory w Londynie (wyszukiwanie miejsc pochówek działaczy białoruskich, praca w bibliotece im. F.Skaryny
16.10.2007 Msza w języku białoruskim w kościele marianów
25.10.2007 spotkanie z М.Aksamitem і P.Szaszkielem w Collegium Civitas
02.11.2007 Dziady
16.11.2007 uczestniczenie w akcji “16” w Warszawie
18.11.2007 Msza białoruska w kościele dominikanów
23.11.2007 spotkanie z А.Dyńkiem (101 rok gazecie “Наша Нівa”) w Collegium Civitas
30.11.2007 świętowanie Słuckiego Zbrojnego Czynu – spotkanie w Uniwersytecie Warszwskim

Ушанавалі Гадлеўскага

24 сьнежня ва ўрочышчы Малы Трасьцянец, моладзевае таварыства «Правы Альянс» і прадстаўнікі грамадзкасьці ўшанавалі памяць ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага, ідэоляга беларускага нацыяналістычнага руху ў 1930‑40‑ыя гады. Увечары 24 сьнежня 1942 году, у прамежку паміж 21‑й і 22‑й гадзінамі, ён быў расстраляны супрацоўнікам менскага СД Хойзэрам у Трасьцянцы.


Гадлеўскі быў затрыманы асабіста начальнікам аддзела SSPF (паліцыі бясьпекі і СД) Менску Хойзэрам а 20 гадзіне 24 сьнежня 1942 году на сваёй кватэры. Яму было паведамлена, што ён мусіць ехаць у Бэрлін. Хойзэр прывёз Гадлеўскага ў касьцёл сьв. Сымона і Алены, дзе быў правераны ягоны сэйф. Ксяндзу Ігнатавічусу было паведамлена, што ксёндз Гадлеўскі ад’яжджае на два тыдні — такім чынам СД выйгравала час ды адтэрміноўвала магчымыя пратэсты з нагоды арышту беларускага палітыка і сьвятара.

Пасьля гэтага Вінцэнт Гадлеўскі быў адвезены ў Трасьцянец, дзе ва ўрочышчы расстраляны асабіста Хойзэрам. Там жа было пахавана й ягонае цела…

Нешматлікія сьведкі тых падзеяў адзначаюць, што Гадлеўскі трымаўся надзвычай мужна, годна, дэманструючы ворагу сваю духовую перавагу.

На кароткім мітынгу ў памяць беларускага ксяндза і палітычнага дзеяча, выступілі грамадскі актывіст Вячаслаў Сіўчык і лідэр ПА Юрась Карэтнікаў. Выступоўцы распавялі пра жыцьцё і ролю Гадлеўскага ў змаганьні за незалежнасьць Радзімы.

«Месца і роля ў гісторыі Беларусі кс. Гадлеўскага — падобнае да месца лідэра АУН С. Бандэры для Украіны і мусіць адпаведна шанавацца», зазначыў Юрась Карэтнікаў.

Напрыканцы мерапрыемсва прысутныя да месца растрэлу ўсклалі кветкі і прасьпявалі духоўны гімн «Магутны Божа».

ЮК

Крыніца

December 25, 2007

Каляднае пасланьне айца Аляксандра Надсана

Калі ўлада стаецца самамэтаю ў руках тых, што яе маюць, і не зважае на патрэбы падуладных, дык яна траціць сваю легітымнасьць, бо не выконвае таго, дзеля чаго яна была ўстаноўленая. Лацінская прымаўка кажа: «Corruptio optimi pessima», што можна перакласьці як «найлепшае, калі сапсуецца, робіцца найгоршым»...

У Кнізе Роду ёсьць аповед пра патрыярха Абрагама, як ён аднойчы сядзеў ля свайго намёту ў час дзённай сьпёкі, і раптам убачыў трох падарожнікаў, што набліжаліся да яго. Ён хутка выбег ім насустрач, кажучы: «Мой Уладару! Калі я знайшоў ласку ў вачох Тваіх, дык прашу, не мінай слугі твайго. Хай прынясуць вады, каб вам памыць ногі і супачыць пад дрэвам. Я ж прынясу хлеба, каб вы падмацаваліся, а потым пойдзеце сабе: бо на тое ж вы зайшлі да вашага слугі»(Род 18:3‑5). Насамрэч гэта быў Госпад Бог, які завітаў у госьці да Абрагама. Ва ўсходняй іканаграфіі гэтае здарэньне знайшло адлюстраваньне ў іконе, вядомай пад назваю «Старазапаветнай Тройцы».

У аповедзе ўражвае прастата адносінаў між Богам і чалавекам. Адчуваецца непасрэднасьць і цеплыня, звычайна характэрныя для адносінаў між прыяцелямі, а не між Творцам і ягоным творам. Пра гэта будзе пасьля казаць псалміст: «Госпадзе, Госпадзе наш, як вялікае імя Тваё па ўсёй зямлі! Ты веліч сваю ўзьняў вышэй за неба… Хто ёсьць чалавек, што Ты памятаеш пра яго, і сын чалавечы, што ты пра яго дбаеш? Ты зрабіў яго мала меншым за анёлаў, славаю і пашанаю вянчаў Ты яго» (Пс 8:2, 5‑6).

Тая самая непасрэднасьць адчуваецца ў эвангельскім аповедзе пра сёньняшняе сьвята, калі мы згадваем таксама пра Падарожніка зь неба, Госпада Ісуса Хрыста, Сына Божага, які прыйшоў, каб стаць адным з нас і пажыць сярод нас. Ён прыйшоў ня ў Боскай сіле і велічы, але як маленькае дзіцятка, якое мае патрэбу ў нашай дапамозе і спагадзе. На жаль, гэтым разам не знайшлося Абрагама, які б яго гасьцінна прыняў. Месцам Ягонага нараджэньня стала пячора, у якой звычайна трымалі жывёлу, і якая такім чынам, як кажацца ў адной зь літургічных песьняў, сталася палацам Уладара.

Ня ведаю, ці мы ўяўляем важнасьць гэтага ўнікальнага здарэньня ў гісторыі чалавецтва, калі Бог ушанаваў нас, стаўшыся адным з нас. Гэты акт Ягонай бязьмежнай дабрыні меў на ўвеце нашае дабро і шчасьце. Безумоўна Ягонае прыйсьце забавязвае нас усіх да таго, каб мы асэнсавалі нашыя адносіны да Бога і да іншых людзей. Гэтае апошняе прыходзіцца нялёгка. Мы часта не здаем сабе справы, што зьневажаючы ці крыўдзячы іншага чалавека, або пагарджаючы ім, мы зьневажаем Таго, хто гэтага чалавека ўшанаваў, стаўшыся сам чалавекам. Гэта датычыцца ня толькі звычайных людзей, як і тых, што маюць уладу над іншымі. Апошнім часам часта многія любяць паўтараць словы сьвятога Паўла, што «усякая ўлада ад Бога». Гэта сапраўды так, бо крыніцай усякай улады ёсьць Бог. Але калі ўлада ад Бога, дык яна павінна паступаць па‑божаму. А Бог у асобе Госпада Ісуса Хрыста сказаў, што «не прыйшоў, каб яму служылі, але каб паслужыць і жыцьцё сваё аддаць як выкуп за многіх» (Мц 20:28). Такім чынам улада ёсьць формаю служэньня. Яе мэта — забясьпечыць парадак і супакой, каб людзі маглі свабодна і безь перашкодаў весьці сваё жыцьцё, разьвіваць дадзеныя ім Богам таленты і дасягнуць апошняй мэты — жыцьця з Богам, згодна са словамі сьвятога Аўгустына: «Стварыў Ты мяне для сябе, Божа, і неспакойнае сэрца маё, пакуль не супачыне ў Табе». Калі ж улада стаецца самамэтаю ў руках тых, што яе маюць, і не зважае на патрэбы падуладных, дык яна траціць сваю легітымнасьць, бо не выконвае таго, дзеля чаго яна была ўстаноўленая. Лацінская прымаўка кажа: «Corruptio optimi pessima», што можна перакласьці як «найлепшае, калі сапсуецца, робіцца найгоршым». Таму ніякая ўлада, — якая павінна быць удзелам ва ўладзе Божай, — калі сапсуецца, ня можа прынесьці нічога добрага.

Дык будзем прасіць добрага Госпада Ісуса Хрыста, чыё нараджэньне сьвяткуем, дараваць нашаму народу добрых правадыроў, каб усе мы пад іхняй аховаю, гаворачы словамі Сьвятой Літургіі, «маглі пражыць нашае жыцьцё ціха і спакойна, з усякай пабожнасьцю і ў чысьціні».

Хрыстос родзіцца — слаўце Яго!

а. Аляксандар Надсан, апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў замежжа. Каляды 2007 г.

Крыніца

December 19, 2007

Са сьвятамі!

Беларуская нацыянальная памяць віншуе ўсіх сваіх сяброў з надыходзячымі сьвятамі.

Жадаем плённай працы на ніве адраджэньня нацыянальнай памяці і культуры.

Жыве Беларусь!

December 14, 2007

"Не Ларыса Геніюш страціла шанец на рэабілітацыю"

Грамадзкі аргкамітэт дзеля ўшанаваньня памяці ахвяраў сталінскіх рэпрэсій зьвярнуўся да грамадзянаў Беларусі і суайчыньнікаў за мяжой у сувязі з тым, што Ларысе Геніюш было адмоўлена ў рэабілітацыі.


З просьбай рэабілітаваць паэтку да генэральнага пракурора Пятра Міклашэвіча зьвярталіся Аргкамітэт, Саюз беларускіх пісьменьнікаў і Беларускі Хэльсынскі камітэт. Генэральная пракуратура Беларусі адмовіла ў рэабілітацыі Ларысы Геніюш. Як гаворыцца ў звароце, “Ларысы Геніюш даўно няма на гэтым сьвеце. Даўно імя славутай паэткі i патрыёткі Бацькаўшчыны стала легендай для беларусаў. А вызваліць хаця б добрую памяць аб ёй з калючых дратоў ГУЛАГу немагчыма. Для улады яна па-ранейшаму вораг. I рэабілітацыі не падлягае”.Генэральная пракуратура абгрунтоўвае сваё рашэньне тым, што ў 1999 годзе Прэзыдыюм Вярхоўнага Суду Беларусі прызнаў рэабілітацыю Ларысы Геніюш немагчымай, а Генэральны пракурор не надзелены правам апратэставаньня пастаноў Прэзыдыюма Вярхоўнага Суду.У звароце адзначаецца, што “на працягу ўсяго 2007-га, абвешчанага грамадзянскай супольнасьцю Годам Памяці ахвяр палітычных рэпрэсій, з якой бы прапановай не зьвяртаўся Аргкамітэт у шматлікія дзяржаўныя ўстановы, у адказ прыходзілі ўсё тыя ж бюракратычныя адпіскі: нельга, немагчыма. Дзяржаўныя ўстановы ўcix узроўняў імгненна ператвараліся ў бездапаможныя i недзеяздольныя. Нічога немагчыма зрабіць на дзяржаўным узроўні ў гэтай краіне дзеля ўшанаваньня памяці бязьвінных ахвяр сталінскага тэрору. I Ларыса Геніюш - не выключэньне”.7 лютага 1949 года Ларыса Геніюш была асуджана на 25 гадоў. Па артыкулах Крымінальнага кодэкса БССР 66 i 76, прынятых яшчэ ў 1926 годзе. Фармулёўкі гэтых артыкулаў: "контррэвалюцыйная арганізацыйная дзейнасьць" i "дапамога міжнароднай буржуазіі ў ажыцьцяўленьні варожай дзейнасьці".“Гэта не Ларыса Геніюш страціла шанец на рэабілітацыю. Яе сьветлая памяць ня мае ў гэтым патрэбы. Для беларускага народа яна заўсёды застанецца патрыёткай і выдатнай асобай Бацькаўшчыны”, -- гаворыцца ў звароце грамадзкага аргкамітэту. Яго падпісалі Уладзімер Халіп, Анатоль белы, Уладзімер Раманоўскі, Вячаслаў Сіўчык, Зінаіда Тарасевіч, Ігар Кузьняцоў, Алена Кобец-Філімонава, Ларыса Андросік ды іншыя.

Крыніца

December 13, 2007

Kokoro Cup

Аматараў спорту запрашаем на

двубой Беларусь - Польшча

ў рамках Kokoro Cup.


15 сьнежня а 18 гадзіне ў AWF, Hala gier,

бой Юры Жукоўскі (Беларусь) vs. Michał Tomczykowski

Падтрымаем нашых!

Сьвятая Імша па-беларуску ў Варшаве

16 сьнежня а 15 гадзіне ў царкве айцоў капуцынаў на ul. Miodowej, 13


Пасьля набажэнства спатканьне аплатковае.

Кантакт: Алена 503 776 864, lena_szcz@op.pl

Сардэна запрашаем!

------------------------------------------------------------------

Zapraszamy na
MSZĘ ŚWIĘTĄ W JĘZYKU BIAŁORUSKIM
16 grudnia o godzinie 15. 00
w kościele Ojców Kapucynów
przy ulicy Miodowej, 13.
Po Mszy Świętej serdecznie zapraszamy
na spotkanie opłatkowe

kontakt: Lena 503 776 864, lena_szcz@op.pl

December 9, 2007

Барыс Кіт: “Чыстае сумленьне спрыяе даўгалецьцю”

Валер Каліноўскі, Прага
Радыё "Свабода"

Акадэмік Барыс Кіт – госьць “Начной Свабоды”.

Каліноўскі: Барыс Уладзімеравіч, перадача “Начная Свабода” больш для моладзі, і моладзь хацела б пачуць ад Вас Вашы сакрэты посьпеху. З чаго пачынаўся Ваш посьпех? Якім чынам хлопец, які вырастаў у панскай Польшчы, у вёсцы Агароднікі, трапіў у Вільню, атрымаў добрую адукацыю?

Кіт: Самае важнае – ахвота, вялікая прага вучыцца. Бо з самага пачатку ня толькі я, але і ўсе мае сябры, хлопцы зь бедных сем’яў у Беларусі, хацелі як найбольш атрымаць добрую асьвету. Мы стараліся – спачатку ў народнай школе, пазьней у беларускай гімназіі ў Наваградку, – рабілі ўсё магчымае, скончылі гімназію, пасьля яшчэ паехалі ў Вільню ва ўнівэрсытэт, і гэтак далей ува ўсім, што я меў у сваім жыцьці.

Каліноўскі: Але як было забясьпечыць грашыма вашую вучобу?

Кіт: Я заўсёды быў самы выдатны вучань і атрымліваў ад гімназіі стыпэндыю, а таксама пазьней ва ўнівэрсытэце – ад дзяржавы. Наваградзкі ваявода Зыгмунд Бычковіч, польскі лібэрал, апекаваўся нашай гімназіяй у Наваградку і выдаваў стыпэндыі самым выдатным вучням.

Найважнейшае шчасьце было, што мы маглі вучыцца і атрымліваць асьвету. Я хачу сказаць усёй цяперашняй моладзі: найбольш трэба як мага лепш вучыцца, вучыцца і вучыцца. У 1920-я гады ў нас была страшэнна вялікая прага вучыцца. Калі я быў ужо настаўнікам пяці сярэдніх школаў у Беларусі, я ўвесь час бачыў гэтую прагу беларускай моладзі вучыцца ўва ўсіх сваіх школах.

Каліноўскі: Віленская гімназія, у якой Вы пазьней працавалі настаўнікам матэматыкі – таксама вялікі посьпех беларускай справы. Яе вучні сталіся найлепшымі прадстаўнікамі беларускай інтэлігенцыі, рухавікамі нацыянальнай справы. Які быў Ваш унёсак у працу гімназіі? Якім чынам яе ўдалося зрабіць такой цікавай у тых умовах?

“Мы, вучні, былі найвялікшымі беларускімі патрыётамі”

Кіт: Беларуская Віленская гімназія, як яе назваў наш вялікі пісьменьнік Васіль Быкаў, лічыцца калыскай беларускага адраджэньня ўсяго народу. І мы, вучні, усе былі найвялікшымі беларускімі патрыётамі і рабілі ўсё патрэбнае для адраджэньня Беларусі.

Каліноўскі: А ці былі ў гімназіі праблемы з польскімі ўладамі?

Кіт: Вельмі вялікія праблемы. Польскія ўлады ставіліся да нас вельмі нэгатыўна. Іхным імкненьнем у тыя часы было зьнішчыць беларускі народ як народ, палянізаваць яго і прылучыць да сябе, асымілівяць у Польшчу. І такая палітыка праводзілася ў апошнія гады старой Польшчы паміж першай і другой усясьветнымі войнамі.

Напрыклад, віленскі ваявода прыходзіў да нас візытаваць. Глядзіць – вісяць партрэты Янкі Купалы і Якуба Коласа. “Што гэта такое? Зьняць і павесіць Міцкевіча і Славацкага, нашых польскіх паэтаў!” Тады ён візытаваў усё ў школе, шукаў што-небудзь такое, да чаго прычапіцца. Прыходзіць на кухню, а там усе дакумэнты вяліся на беларускай мове. “Што, і тут беларуская мова?” Бярэ гэтую кнігу і бразгае аб зямлю. Такімі былі адносіны паміж польскімі ўладамі і беларускай гімназіяй.

Каліноўскі: Віленскую гімназію можна, бадай, параўнаць з сучасным ліцэем імя Якуба Коласа, які зараз зачынены і дзейнічае ў падпольных умовах...

Кіт: Безумоўна. Яны падобныя паводле духу: такі ж дух, як сёньня ў ліцэі, быў і ў нас. Сытуацыя ў тыя часы дайшла да такой ступені, што беларускі актыў вырашыў паехаць у Варшаву і дамагацца выпраўленьня становішча. У гэты актыў уваходзілі дырэктар Астроўскі, адвакат Глінскі і я. Але мы даведаліся, што ня толькі ў Вільні нэгатыўныя адносіны да беларусаў, але і ў Варшаве, на вышыні вышэйшых уладаў. Гэта значыць, што мы не дамагліся таго, што мы хацелі – спаткаць высокіх міністраў. Гаварылі толькі зь ніжэйшымі загадчыкамі аддзелаў міністэрства і вярнуліся дахаты. Як толькі віленскія школьныя ўлады даведаліся, што мы гэта зрабілі, сказалі: “Ды вы дазволу ня мелі ад нас!” Па-першае, звольнілі Астроўскага з працы, перавялі яго настаўнікам у Лодзь. А мяне таксама ўжо падрыхтавалі на выгнаньне з гімназіі, але дзеля таго, што не было наступнікаў пасьля мяне, дык я застаўся, пакуль не пачалася вайна, калі ўсё перамянілася.

“Увесь народ падняўся, хацеў нешта рабіць сваё, рабіць сваю незалежнасьць”

Каліноўскі: Барыс Уладзімеравіч, быў адзін посьпех беларускай палітычнай справы – была створаная Беларуская сялянска-работніцкая грамада, якая ахапіла ўвесь край, якой польскія ўлады нават спалохаліся. Скажыце, у чым была прычына такой вялікай, усеабдымнай папулярнасьці гэтай партыі?

Кіт: Я лічу, што гэта ўсё натуральна. Беларускі народ – жывы народ, патрыятычны народ. Пачатак быў пасьля першай усясьветнай вайны, калі атмасфэра ў Польшчы была даволі лібэральная і дэмакратычная. Але калі зьмянілася ўсё на фашыстоўскую сыстэму, тады беларусы падняліся, увесь народ падняўся, хацеў нешта рабіць сваё, рабіць сваю незалежнасьць. І за кароткі час Грамада мела 100.000 сябраў.

Я сам таксама браў у ёй актыўны ўдзел. Мы, вучні Наваградзкай гімназіі, езьдзілі па гарадох і закладалі гурткі Грамады. Я, між іншымі, заклаў гурток у Агародніках, дзе майго бацьку выбралі старшынёй. Але польскія ўлады гэтага спужаліся, і праз кароткі час пачалі рэпрэсаваць Грамаду, і гэта мы ўсе адчувалі ў Наваградку – я быў вучнем шостай клясы, калі ў Наваградку арыштавалі адразу 50 чалавек. І выпусьцілі з турмы толькі трох чалавек – настаўніка Чатырку, майго сябра Гоцку і мяне, а рэшту пасадзілі ў турму.

Каліноўскі: І як Вам удалося пазьбегчы турмы?

Кіт: Колькі там ні стараліся паліцэйскія, каб я выдаў розныя сакрэты Грамады, я гэтага не зрабіў – увесь час толькі казаў, што я нічога ня ведаю, і гэта мяне выратавала. А іншыя, якія трошкі нешта гаварылі, усіх арыштавалі. Ёсьць супрацоўніца музэю ў Карэлічах сёньня, яна выкапала ў гарадзенскім архіве копію майго паліцэйскага дазнаньня. Цяпер яна вісіць на сьцяне ў музэі – як трэба адказваць падчас такіх суадносінаў (сьмяецца).

Каліноўскі: Цяпер беларускія дзеячы таксама часта трапляюць у міліцыю, іх дапытваюць у КДБ, іх дапытваюць у турмах...

Кіт: У КДБ ня трэба прызнавацца.

Каліноўскі: Барыс Уладзімеравіч, сыходзячы з вашага досьведу ў Грамадзе, што б Вы параілі сучасным беларускім палітыкам, каб іхныя партыі сталі такімі ж уплывовымі?

Кіт: Трэба, можа, рабіць усё больш асьцярожна, і трэба прадбачыць, што можа стацца. Ну і безумоўна трэба рабіць, рабіць і рабіць.

“Я заўсёды на пачатку лекцыі чытаў беларускую паэзію”

Каліноўскі: Вам давялося пасьля вайны эміграваць, і ў складаных умовах, бязь веданьня мовы, ужо ў сталым узросьце – што Вы зрабілі, каб дамагчыся посьпеху на чужыне?

Кіт: Трэба працаваць і працаваць, мець дастаткова энэргіі, цярпліва чакаць на ўсялякія магчымасьці, выпрабоўваць розныя магчымасьці, а не засесьці дзе-небудзь на чорную работу і сядзець толькі. Мы шукалі працы ў розных месцах, стараліся навучыцца як найлепш мову – калі вы добра ведаеце мову, тады вам усё дапамагае. Проста адны людзі маюць больш шчасьця, іншыя – менш шчасьця.

Каліноўскі: У Вашым выпадку у Вас быў посьпех, і вельмі істотны посьпех – Вы ўдзельнічалі ў касьмічных праграмах, сталі заслужаным чалавекам, навукоўцам...

Кіт: Гэта залежыць вельмі ад таго, якую вы мелі прафэсію, чаму вы вучыліся. У Амэрыцы было так, што на ўзыходзе касьмічнай эпохі Амэрыка хацела разьвіць гэтую справу. Але для такой працы, для касьмічных дасьледаваньняў патрабуюцца пэўныя прафэсіі. Найбольш патрабавалася прафэсія матэматыка і інжынэра. Гуманітарныя прафэсіі былі амаль што непатрэбныя. Але самае было важнае – матэматыкі, і добрыя матэматыкі. Усё пачыналася з матэматыкі: спачатку матэматыкі распрацоўвалі ўсе праекты, а пасьля перадавалі гэтыя пляны і праекты інжынэрам, якія ўжо выконвалі канкрэтныя рэчы.

Каліноўскі: Яшчэ адзін Ваш посьпех – гэта Вашыя дзеці і Вашыя вучні. Ці былі ў Вас тут якія сакрэты ў выхаваньні?

Кіт: Я ў гімназіі меў вялікі посьпех. Выкладаць матэматыку – гэта ня ёсьць выкладаць гісторыю ці што іншае. Ня ўсе вельмі ахвотна адносіліся да гэтага прадмету. Каб дапамагчы, зацікавіць я заўсёды, з самага пачатку лекцыі чытаў беларускую паэзію – чытаў Ільляшэвіча, Хмару, Купалу, і гэтым захопліваў сваіх вучняў, гэта іх падганяла пазьней слухаць матэматыку.

Каліноўскі: Такі цікавы, нечаканы падыход. Вашыя дзеці – як яны выгадаваліся, кім яны сталі?

Кіт: Мае дзеці зрабілі вельмі шмат. Абодва мае сыны маюць па чытыры скончаных унівэрсытэты. Мой старэйшы сын – адзін з намесьнікаў міністра ў НАСА ў Вашынгтоне, а другі – вельмі кваліфікаваны хірург. Абодва вучыліся вельмі добра, мне ня трэба было ні аднаму, ні другому памагаць у матэматыцы, як гэта звычайна робяць бацькі. Напэўна, ёсьць ад нараджэньня нешта, прырода нам таксама дае базу, на якой асноўваецца пазьнейшае разьвіцьцё.

“Вучыцца – самае галоўнае ў нашым жыцьці”

Каліноўскі: І адзін з галоўных Вашых жыцьцёвых посьпехаў – гэта даўгалецьце: актыўнае даўгалецьце ў навуцы, працы і проста ў жыцьці. Вам 97 гадоў, Вы цікава жывеце, сочыце за ўсімі падзеямі ў Беларусі, у сьвеце. Як Вам гэта ўдалося, у той час як многія Вашыя сябры ўжо даўно не жывуць?

Кіт: Напэўна, патрэбна найбольш сілы ад прыроды, потым – цікавае, інтэлектуальнае жыцьцё, і потым – чыстае сумленьне. Я нікому дрэннага нічога не зрабіў. Наадварот, вельмі шмат якім людзям дапамагаў, а былі такія выпадкі, што выратаваў і жыцьцё. І вось гэта ўсё ўплывала пазытыўна на мой арганізм, я так думаю. А яшчэ – наш лёс залежыць ад Бога, і гэта Бог так хацеў зрабіць.

Каліноўскі: Барыс Уладзімеравіч, якое Вашае пажаданьне нашым слухачам, маладзейшаму пакаленьню беларускіх актывістаў, удзельнікам партыяў, рухаў, студэнтам, якія зараз Вас чуюць?

Кіт: Усім гэтым дзеячам, беларускаму народу жадаю як найбольшага шчасьця, посьпеху. Нашай моладзі – далей змагацца за сваю Бацькаўшчыну, і – вучыцца, бо гэта, можа, самае галоўнае ў нашым жыцьці, тое, што дае нам лепшае і цікавейшае жыцьцё.

Каліноўскі: Дзякуй Вам за гутарку і жадаю Вам абавязкова дажыць да ста гадоў, каб парадаваць гэтым юбілеем родных, блізкіх і беларускі народ.


Барыс Кіт нарадзіўся ў 1910 годзе ў Санкт-Пецярбурзе. Бачыў лютаўскую рэвалюцыю. Пасьля кастрычніцкага перавароту ягоны бацька, ратуючыся, перавёз сям'ю ў вёску Агароднікі Карэліцкага раёну. Закончыў Віленскі ўнівэрсытэт імя Стэфана Баторыя, выкладаў матэматыку і быў дырэктарам Віленскай беларускай гімназіі, пазьней Наваградзкай гімназіі. За беларускую дзейнасьць перасьледаваўся ўладамі Польшчы, СССР, нацысцкай Нямеччыны. У 38 гадоў эміграваў у ЗША. Працаваў у розных кампаніях, удзельнічаў у амэрыканскіх праектах падрыхтоўкі да палётаў ў космас, дасьледаваў касьмічныя праграмы СССР. Прафэсар, доктар філязофіі ў галіне матэматыкі, акадэмік Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі, многіх іншых міжнародных і нацыянальных акадэмій і аб'яднаньняў. Мае двух сыноў. Апошні час жыве ў ФРГ.